August 1, 2020

సుమతీ శతకం 81 నుండి 90 Poems

సుమతీ శతకం 81 నుండి 90 Poems 
81
లావుగలవాని కంటెను
భావింపఁగ నీతిపరుఁడు బలవంతుండౌ
గ్రావంబంత గజంబును
మావటివాఁడెక్కినట్లు మహిలో సుమతీ!
82
వఱదైన చేనుదున్నకు
కఱవైనను బంధుజనుల కడ కేఁగకుమీ,
పరులకు మర్మము సెప్పకు,
పిఱికికి దళవాయితనముఁబెట్టకు సుమతీ!
83
వరిపంట లేని యూరును
దొరలుండని యూరు, తోడు దొరకని తెరువున్,
ధరను బతిలేని గృహమును,
నరయంగా రుద్రభూమి యనదగు సుమతీ!
84
వినదగు నెవ్వరు చెప్పిన
వినినంతనె వేగపడక వివరింపదగున్
గని కల్ల నిజము దెలిసిన
మనుజుడెపో నీతిపరుడు మహిలో సుమతీ!
85
వీడెము సేయని నోరును
చేడెల యధరామృతంబుఁజేయని నోరున్
బాడంగరాని నోరును
బూడిద కిరవైన పాడు బొందర సుమతీ!
86
వేసరపు జాతి గానీ,
వీసము దా జేయనట్టి వీరిడి గానీ,
దాసి కొడుకైన గానీ,
కాసులు గల వాడె రాజు గదరా సుమతీ
87
శుభముల పొందని చదువును,
నభినయముగ రాగరసము నందని పాటల్,
గుభ గుభలు లేని కూటమి,
సభ మెచ్చని మాటలెల్ల జప్పన సుమతీ
88
సరసము విరసము కొఱకే
పరిపూర్ణ సుఖంబు లధిక బాధల కొఱకే
పెరుగుట విరుగుట కొఱకే
ధర తగ్గుట హెచ్చు కొరకె తథ్యము సుమతీ.
89
సిరి తా వచ్చిన వచ్చును
సలలితముగ నారికేళ సలిలము భంగిన్
సిరి తా పోయిన పోవును
కరిమ్రింగిన వెలగపండు కరణిని సుమతీ!
90
స్త్రీలయెడల వాదులాడకు
బాలురతోc జెలిమిచేసి భాషింపకుమీ
మేలైన గుణము విడువకు
ఏలిన పతి నిందసేయ కెన్నడు సుమతీ.

సుమతీ శతకం 71 నుండి 80 Poems

సుమతీ శతకం 71 నుండి 80 Poems 
71
పెట్టిన దినముల లోపల
నట్టడవులకైన వచ్చు నానార్ధములున్
బెట్టని దినముల గనకపు
గట్టెక్కిన నేమిలేదు గదరా సుమతీ !
72
పొరుగున బగవాడుండిన
నిర నొందగ వ్రాతకాడె యేలికయైనన్
ధరగాపు గొండెయైనను
గరణాలకు బ్రతుకులేదు గదరా సుమతీ !
73
బంగారు కుదువబెట్టకు
సంగరమున బాఱిపోకు సరసుడవైతే
నంగడి వెచ్చము లాడకు
వెంగలితో జెలిమివలదు వినురా సుమతీ !
74
బలవంతుడ నాకేమని
బలువురతో నిగ్రహించి పలుకుటమేలా
బలవంతమైన సర్పము
చలిచీమల చేతజిక్కి చావదె సుమతీ !
75
మండలపతి సముఖంబున
మెండైన ప్రధానిలేక మెలగుట యెల్లన్
గొండంత మదపుటేనుగు
తొండము లేకుండినట్లు తోచుట సుమతీ !
76
మంత్రిగలవాని రాజ్యము
తంత్రము సెడకుండ నిలుచు దఱచుగ ధరలో
మంత్రి విహీనుని రాజ్యము
జంత్రపు గీలూడినట్లు జరుగదు సుమతీ !
77
మాటకు ప్రాణము సత్యము
కోటకు ప్రాణంబు సుభట కోటి ధరిత్రిన్
బోటికి ప్రాణము మానము
చీటికి ప్రాణంబు వ్రాలు సిద్ధము సుమతీ !
78
మానధను డాత్మధృతి చెడి
హీనుండగువాని నాశ్రయించుట యెల్లన్
మానెడు జలముల లోపల
నేనుగు మెయిదాచినట్టు లెరుగుము సుమతీ !
79
'రా, పొ' మ్మని పిలువని యా
భూపాలునిగొల్వ భుక్తి ముక్తులు గలవే ?
దీపంబులేని యింటను
జే పుణికి ళ్ళాడినట్లు సిద్ధము సుమతీ !
80
రూపించి పలికి బొంకకు,
ప్రాపగు చుట్టంబు కెగ్గు పలుకకు మదిలో
గోపించు రాజు గొల్వకు
పాపపు దేశంబు సొరకు పదిలము సుమతీ !

సుమతీ శతకం 61 నుండి 70 Poems

సుమతీ శతకం 61 నుండి 70 Poems 
61
పగవల దెవ్వరితోడను,
వగవంగా వలదు లేమి వచ్చిన పిదపన్,
దెగనాడవలదు సభలను
మగువకు మన సియ్యవలదు మహిలో సుమతీ !
62
పతికడకు తను గూర్చిన
సతికడకును వెల్పుకడకు సద్గురు కడకున్
సుతుకడకును రిత్తచేతుల
మతిమంతులు చనరు నీతి మార్గము సుమతీ !
63
పరనారీ సోదరుడై
పరధనముల కాసపడక పరులకు హితుడై
పరులు దను బొగడ నెగడక
పరు లలిగిన నలుగ నతడు పరముడు సుమతీ !
64
పరసతి కూటమి గోరకు
పరధనముల కాసపడకు పరునెంచకుమీ
సరిగాని గోష్టి చేయకు
సిరిచెడి చుట్టంబుకడకు జేరకు సుమతీ !
65
పాలను గలసిన జలమును
బాలవిధంబుననె యుండు బరికింపంగా
బాలచవి జెరుచు గావున
బాలసుడగువాని పొందు వలదుర సుమతీ !
66
పాలసునకైన యాపద
జాలింపడి తీర్చదగదు సర్వజ్ఞువకున్
దే లగ్ని బడగ బట్టిన
మేలెరుగునె మీటుగాక మేదిని సుమతీ !
67
పిలువని పనులకు బోవుట
గలయని సతి రతియు రాజు గానని కొలువున్
బిలువని పేరంటంబును
వలువని చెలిమియును జేయ వలదుర సుమతీ !
68
పురికిని ప్రాణము గోమటి
వరికిని ప్రాణంబు నీరు వసుమతి లోనన్
గరికిని ప్రాణము తొండము
సిరికిని ప్రాణంబు మగువ సిద్ధము సుమతీ !
69
పుత్రోత్సాహము తండ్రికి
పుత్రుడు జన్మించినపుడె పుట్టదు జనులా
పుత్రుని గనుకొని పొగడగ
పుత్రోత్సాహంబు నాడు పొందుర సుమతీ !
70
పులిపాలు దెచ్చియిచ్చిన
నలవడగా గుండెగోసి యరచే నిడినన్
దలపొడుగు ధనముబోసిన
వెలయాలికిగూర్మిలేదు వినరా సుమతీ !

సుమతీ శతకం 51 నుండి 60 Poems

సుమతీ శతకం 51 నుండి 60 Poems 
51
తాననుభవింప నర్ధము
మానవపతి జేరు గొంత మఱి భూగతమౌ
గానల నీగలుగూర్చిన
తేనియ యొరు జేరునట్లు తిరముగ సుమతీ !
52
దగ్గర కొండెము చెప్పెడు
ప్రెగ్గడపలుకులకు రాజు ప్రియుడై మఱి తా
నెగ్గు బ్రజ్జ కాచరించుట
బొగ్గులకై కల్పతరువు బొడచుట సుమతీ !
53
ధనపతి సఖుడై యుండియు
నెనయంగా శివుడు భిక్షమెత్తగవలసెన్
దనవారి కెంత గలిగిన
తన భాగ్యమె తనకుగాక తధ్యము సుమతీ !
54
ధీరులకు జేయు మేలది
సారంబగు నారికేళ సలిలము భంగిన్
గౌరవమును మఱి మీcదట
భూరిసుఖావహము నగును భువిలో సుమతీ !
55
నడువకుమీ తెరువొక్కట
గుడువకుమీ శత్రునింట గూరిమితోడన్
ముడువకుమీ పరధనముల
నుడువకుమీ యొరుల మనసు నొవ్వగ సుమతీ !
56
నమ్మకు సుంకరి జూదరి
నమ్మకు మగసాలి వాని నటు వెలయాలిన్
నమ్మకు మంగడివానిని
నమ్మకుమీ వామహస్తు నవనిని సుమతీ !
57
నయమున బాలుంద్రావరు
భయమున విషమ్మునైన భక్షింతురుగా
నయమెంత దోసకారియొ
భయమే చూపంగవలయు బాగుగ సుమతీ !
58
నరపతులు మేరదప్పిన
దిర మొప్పగ విధవ యింట దీర్పరియైనన్
గరణము వైదికుడైనను
మరణాంతక మౌనుగాని మానదు సుమతీ !
59
నవరస భావాలంకృత
కవితా గోష్టియును మధుర గానంబుగును దా
నవివేకి కెంత జెప్పిన
జెవిటికి శంఖూదినట్లు సిద్ధము సుమతీ !
60
నవ్వకుమీ సభలోపల
నవ్వకుమీ తల్లిదండ్రి నాధులతోడన్
నవ్వకుమీ పరసతులతో
నవ్వకుమీ విప్రవరుల నయమిది సుమతీ !

July 29, 2020

సుమతీ శతకం 41 to 50 poems

సుమతీ శతకం 41 to 50 poems
41
చీమలు పెట్టిన పుట్టలు
పాముల కిరువైన యట్లు పామరుcడుదగన్
హేమంబుcగూడcబెట్టిన
భూమీశుల పాలcజేరు భువిలో సుమతీ !
42
చేతులకు తొడవు దానము,
భూతలనాథులకు దొడవు బొంకమి ధరలో
నీతియె తోడవెవ్వారికి
నాతికి మాలంబు తొడవు నయముగ సుమతీ !
43
తడవోర్వక యొడలోర్వక 
కడువేగం బడిచిపడిన గార్యంబగునే 
తడవోర్చిన నొడ లోర్చిన 
జెడిపోయిన కార్యమెల్ల జేకుఱు సుమతీ !
44
తన కోపము తన శత్రువు
తన శాంతమె తనకు రక్ష దయ చుట్టం‌బౌ
తన సంతోషమె స్వర్గము
తన దుఃఖమె నరకమండ్రు తధ్యము సుమతీ! 
45
తన యూరి తపసి తపమును,
తన పుత్రుని విద్య పెంపు, దన సతి రూపున్,
దన పెరటి చెట్టు మందును,
మనసున వర్ణింపరెట్టి మనుజులు సుమతీ !

46
తన కలిమి యింద్ర భోగము
తన లేమియె సర్వలోక దారిద్ర్యంబున్
దన చావు జగత్ ప్రళయము
తను వలచిన యదియె రంభ తథ్యము సుమతీ !
47
తనవారు లేని చోటను
జన వించుక లేనిచోట జగడము చోటన్
అనుమానమైన చోటను
మనుజున కట నిలువదగదు మహిలో సుమతీ !
48
తమలము వేయని నోరును
వినుతులతో జెలిమి సేసి వెతబడు తెలివిన్
గమలములు లేని కొలకును
హిమధాముడు లేని రాత్రి హీనము సుమతీ !
49
తలనుండు విషము ఫణికిని
వెలయంగా తోకనుండు వృశ్చికమునకున్
తలతోక యనక యుండును
ఖలునకు నిలువెల్ల విషము గదరా సుమతీ !
50
తలమాసిన వొలుమాసిన
వలువలు మాసినను బ్రాణ వల్లభునైనన్
కులకాంతలైన రోతురు
తిలకింపగ భూమిలోన దిరముగ సుమతీ!

July 28, 2020

సుమతీ శతకం 31 to 40

సుమతీ శతకం 31 నుండి 40 వరకు 
31
కవి కాని వాని వ్రాతయు,
నవరస భావములు లేని నాతుల వలపున్,
దవిలి చను పంది నేయని
వివిధాయుధ కౌశలంబు వృధరా సుమతీ
32
కాదుసుమీ దుస్సంగతి
పోదుసుమీ కీర్తికాంత పొందిన పిదపన్,
వాదుసుమీ యప్పిచ్చుట
లేదుసుమీ సతులవలపు లేశము సుమతీ!
33
కారణములేని నగవునుc
బేరణమునులేని లేమ పృధివీ స్ధలిలోc
బూరణములేని బూరెయు
వీరణములులేని పెండ్లి, వృధరా సుమతీ.
34
కులకాంతతోcడ నెప్పుడుc
గలహింపకు, వట్టితప్పు ఘటియింపకుమీ
కలకంఠకంఠి కన్నీ
రొలికిన సిరి యింటనుండ నొల్లరు సుమతీ.
35
కూరిమిగల దినములలో
నేరము లెన్నcడునుc గలుగనేరవు, మఱి యా
కూరిమి విరసంబైనను,
నేరములే తోచుచుండు నిక్కము సుమతీ.

36
కొంచెపు నరు సంగతిచే
నంచితముగ గీడువచ్చునది యెట్లన్నన్
గించిత్తు నల్లి కఱచిన
మంచమునకు బెట్లు వచ్చు మహిలో సుమతీ !
37
కొఱగాని కొడుకు బుట్టిన
కొఱగామియెకాదు తండ్రి గుణముల జెఱచున్
చెఱకుతుద వెన్ను పుట్టిన
జెఱకున తీపెల్ల జెఱచు సిద్ధము సుమతీ !
38
కోమలి విశ్వాసంబును
బాములతో జెలిమి యన్య భామల వలపున్
వేముల తియ్యదనంబును
భూమీశుల నమ్మికలును బొంకుర సుమతీ !
39
గడన గల మగని జూచిన
నడుగడుగున మడుగు లిడుదు రతివలు ధరలో
గడనుడుగు మగని జూచిన
నడపీనుగు వచ్చె ననుచు నగుదురు సుమతీ
40
చింతింపకు కడచినపని
కింతులు వలతురని నమ్మకెంతయు మదిలో
నంతఃపుర కాంతులతో
మంతనములు మానుమిదియె మతముర సుమతీ !

July 25, 2020

సుమతీ శతకం 21 to 30 poems

సుమతీ శతకం 21 నుండి 30 వరకు పద్యాలు 
21
ఏఱకుమీ కసుగాయలు
దూఱకుమీ బంధుజనుల దోషము సుమ్మీ
పాఱకుమీ రణమందున
మీఱకుమీ గురువులాజ్ఞ మేదిని సుమతీ !
22
ఒక యూరికి నొక కరణము
నొక తీర్పరియైనగాక నొగి దఱుచైనన్ 
గకవికలు గాకయుండునె
సకలంబును గొట్టుపడక సహజము సుమతీ !
23
ఒల్లని సతి నొల్లని పతి
నొల్లని చెలికాని విడువ నొల్లనివాడే
గొల్లండుగాక ధరలో
గొల్లండును గొల్లడౌనె గుణమున సుమతీ !
24
ఓడల బండ్లును వచ్చును
ఓడలు నా బండ్లమీద నొప్పుగ వచ్చున్
ఓడలు బండ్లును వలెనే
వాడం బడుగలిమిలేని వసుధను సుమతీ !
25
కనకపు సింహాసనమున
శునకము కూర్చుండబెట్టి శుభలగ్నమునం
దొనరగ బట్టము కట్టిన
వెనుకటి గుణమేల మాను వినురాసుమతీ!

26
కప్పకు నొరగాలైనను,
సర్పమునకు రోగమైన, సతి తులువైనన్,
ముప్పున దరిద్రుడైనను,
తప్పదు మఱి దుఃఖ మగుట తథ్యము సుమతీ !
27
కమలములు నీరు బాసిన
గమలాప్తు రశ్మిసోకి కమలిన భంగిన్
దమతమ నెలవులు దప్పిన
దమ మిత్రులే శత్రులౌట తధ్యము సుమతీ !
28
కరణము గరణము నమ్మిన
మరణాంతక మౌను గాని మనలేడు సుమీ,
కరణము దన సరి కరణము
మఱి నమ్మక మర్మ మీక మనవలె సుమతీ !
29
కరణముల ననుసరింపక
విరిసంబున దిన్నతిండి వికటించు జుమీ
యిరుసున గందెన బెట్టక
పరమేశ్వరుబండియైన బాఱుదు సుమతీ!
30
కరణము సాదై యున్నను
గరి మద ముడిఁగినను బాము గఱవకయున్నన్
ధరఁ దేలు మీటకున్నను
గరమరుదుగ లెక్కఁగొనరు గదరా సుమతీ!

July 22, 2020

సుమతీ శతకం 11 to 20 poems

సుమతీ శతకం 
11
ఇచ్చునదె విద్య, రణమునఁ
జొచ్చునదే మగతనంబు, సుకవీశ్వరులు
మెచ్చునదె నేర్పు, వాదుకు
వచ్చునదే కీడుసుమ్ము! వసుధను సుమతీ!
12
ఇమ్ముగcజదువని నోరును,
'అమ్మా' యని పిలిచి యన్న మడుగని నోరున్,
దమ్ములcమబ్బుని నోరును
గుమ్మరి మను ద్రవ్వినట్టి గుంటర సుమతీ.
13
ఉడుముండదె నూఱేండ్లునుc
బడియుండదె పేర్మిcబాము పదినూఱేండ్లున్
మడుపునcగొక్కెర యుండదె
కడునిలcబురుషార్దపరుcడు గావలె సుమతీ.
14
ఉత్తమగుణములు నీచున
కెత్తెఱుగున గలుగనేర్చు నెయ్యడలన్ దా
నెత్తిచ్చి కఱగబోసిన
నిత్తడి బంగార మగునె యిలలో సుమతీ!
15
ఉదకము ద్రావెడు హయమును,
మదమున నుప్పొంగుచుండు మత్తేభంబున్,
మొదవు కడ నున్న వృషభము,
జదువని యానీచు గడకు జనకుర సుమతీ !
16
ఉపకారికి నుపకారము
విపరీతముగాదుసేయ వివరింపంగా
నపకారికి నుపకారము
నెపమెన్నక జేయువాడె నేర్పరి సుమతీ!
17
ఉపమింప మొదలు తియ్యన
కపటంబెడ నెడను, జెఱకు కైవతినే పో
నెపములు వెదకునుcగడపటc
గపటపు దుర్జాతి పొందు గదరా సుమతీ.
18
ఎప్పటి కెయ్యది ప్రస్తుత
మప్పటి కా మాటలాడి యన్యుల మనముల్
నొప్పింపక తా నొవ్వక
తప్పించుక తిరుcగువాcడు ధన్యుcడు సుమతీ.
19
ఎప్పుడు దప్పులు వెదకెడు
నప్పురుషుని గొల్వగూడ దదియెట్లన్నన్
సర్పంబు పడగనీడను
గప్పవసించు విధంబు గదరా సుమతీ
20
ఎప్పుడు సంపద గలిగిన
నప్పుడు బంధువులు వత్తు రది యెట్లన్నన్
దెప్పులుగc జెఱువు నిండినc
గప్పలు పదివేలుచేరుcగదరా సుమతీ!